topimage
HomePage Header Header
Image_t3
Left BG
Divider
Arrow Bullet

Почеток

Divider
Arrow Bullet

Содржина

Divider
Arrow Bullet

Вовед

Divider
Arrow Bullet

Краток историјат на градот Скопје

Divider
Arrow Bullet Население
Divider
Arrow Bullet
Скопски маала
Divider
Arrow Bullet Регулационен план
Divider
Arrow Bullet Улиците во градот
Divider
Arrow Bullet Градежна активност
Divider
Arrow Bullet Водовод
Divider
Arrow Bullet Јавни бањи и амами
Divider
Arrow Bullet Јавна хигиена
Divider
Arrow Bullet Јавна канализација
Divider
Arrow Bullet
Електрификација
Divider
Arrow Bullet Сообраќај
Divider
Arrow Bullet Пошта
Divider
Arrow Bullet

Скопската чаршија и занетчиство

Divider
Arrow Bullet Трговија и трг. врски
Divider
Arrow Bullet Банкарство
Divider
Arrow Bullet Индустрија
Divider
Arrow Bullet Хотелиерство
Divider
Arrow Bullet
Јавна безбедност
Divider
Arrow Bullet Социјални прилики
Divider
Arrow Bullet Здравство и хигиена
Divider
Arrow Bullet Ветеринарна служба
Divider
Arrow Bullet Паркови и зеленила
Divider
Arrow Bullet Театар
Divider
Arrow Bullet Скопски кина
Divider
Arrow Bullet Корзото и прошетки
Divider
Arrow Bullet
Кафеани
Divider
Arrow Bullet Плажи
Divider
Arrow Bullet Излетнички места
Divider
Arrow Bullet Цркви и црк. живот
Divider
Arrow Bullet Градски гробишта
Divider
Arrow Bullet Просветни прилики
Divider
Arrow Bullet Научни друштва
Divider
Arrow Bullet
Музеи
Divider
Arrow Bullet Културно-уметнички живот
Divider
Arrow Bullet Спортски живот
Divider
Arrow Bullet Односи во семејство
Divider
Arrow Bullet Материјална култура
Divider
Arrow Bullet
Духовна култура
Divider
Arrow Bullet Заклучок
Divider
Arrow Bullet Извори
Divider
Arrow Bullet

Подарени етнолошки предмети од старите скопски фамилии за Музеј на град Скопје

Divider
Arrow Bullet
Divider
Работата на Скопската Митрополија
Имотот на црквите
Верски добротворни старателства
Свештенички здруженија
  Црковен брак
  Црковна активност
  Католичка црква
  Еврејска синагога
   

Црквите и црковниот живот

Во периодот меѓу двете светски војни  во Скопје постоеле неколку цркви. цркви На левата страна на реката Вардар имало три стари православни цркви и една новоизградена на десната страна на градот.

Црквата  “Света Богородица” била најголема и најимпозантна црква во градот.  Црквата се наоѓала  во најголемото  маало, Пајко маало. Според  Миленко Филиповиќ, црквата била изградена во 1835 година, а работата ја започнал уште во 1809 година  зографот  Дамјан. [1]

Типот на цркви на кои припаѓала црквата “Света Богородица” не бил многу редок, иако таа била градена според најстарите базилични цркви во Солун, Цариград и на приморјето.

Хаџи Трајко бил првиот ктитор на црквата, а како спомагатели на црквата се споменуваат познатите скопски трговци: Јован Шишко кој подарил куќа и плац за изградба на храмот, потоа Трпе Патишкалија кој за таа цел подарил два дуќана, Петре Зелениковски подарил еден дуќан  и меана и др. [2]

Црквата била  градена од делкан камен од скопската околина. Од надворешната страна била скромна, просечен базиличен тип со три брода,  а  западниот дел  бил проширен со трем. [3]

Иако надворешноста на храмот била скромна, внатрешноста била складна и убава со богат иконостас од мермер и ореово дрво со длабока резба на Светите Двери и богат архиерејски стол.

Со материјалните средства на црквата “Света Богородица” и на добродетели од градот биле изградени две цркви  “ќерки” , а тоа биле црквите “Свети Ѓорги” и црквата “Цар Константин и Царица Јелена”.

Во Соборната црква “Света Богородица” редовно се одржувала богослужба и црквата била најпосетена и најбогата. Реони на  црквата “Света Богородица” биле првиот дел на Ново маало, првиот дел на Маџир маало, Карадаг маало и Пајко маало.

За време на Втората светска војна, црквата била запалена  од страна на бугарските окупатори и не биле најдени остатоци од богатиот црковен инвентар-иконостасот, олтарот и др.

До Соборната црква “Света Богородица”, се наоѓала запуштена  црква, “Света Мина” која била изградена во 1902 година под влијание на  грчката (односно влашката) и српската пропаганда и која за време на Првата светска војна била претворена во коњска  штала. На идеја на Митрополитот скопски Јосиф и директорот на банката “Вардар”, Милан  Јовановиќ-Стојмировиќ, биле урнати двете кули на црквата. Во 1935 год. била обновена и претворена во Црковен музеј на Скопската Епархија. Имала 250 м2 корисна површина и во неа требало да се чуваат икони, фрески и друго. [4]   Црквата  “Света Мина” настрадала во земјотресот во 1963 година.

 

31.1. Црквата “Св. Богородица”, МГС вл.бр. 9490

Во близината на Камениот мост, на левата страна  на реката Вардар, во Еврејското маало се наоѓала црквата “Свети Димитрија”. Црквата е многу стара. Во 1690 год. била напуштена, а од 1886 до 1894 година црквата била обновена и проширена. Црквата била изградена во форма на кораб. За време на поправките кои биле изведени на црквата бил уништен  и стариот  живопис и сите важни записи за црквата. Според пишани податоци се знае дека  црквата постоела уште во средниот век, во некои периоди била катедрала и дека во неа била сместена Скопската Митрополија и Митрополијата на Пеќката Патријаршија. [5] Во дворот на оваа црква сé до 1878 година постоеле и гробишта. Во периодот меѓу двете светски војни постоеле надгробни плочи и  остатоци на некогашен гроб. Реони на црквата “Свети Димитрија” биле Дебар маало, Железничка колонија,Тахталиџе и градскиот реон.

 

31.2. Црквата “Св. Димитрија”, МГС инв. бр. 2124

Црквата  “Свети Спас” се наоѓала на долниот крај на скопското пазариште. Во пораниот период таа се наоѓала во реонот на тврдината. Оваа црква е најстара во Скопје, а градењето на црквата било во врска со градењето на црквата “Света Петка” во нејзина близина  која била претворена во џамија.

Црквата “Свети Спас” горела во 1688 или 1780 година, а сегашната зграда била подигната во 17 или 18 век.

Црквата е мала, вкопана во земја, без надворешен изглед, а во внатрешноста темна и сиромашна, со прекрасен иконостас резбан на ореово дрво во цели стебла. На иконостасот имало сцени од Новиот и Стариот завет и автопортрети на резбарите. [6]

 

31.3. Црквата “Св. Спас”, МГС инв. бр. 2896

 Црквата  ја славела својата слава Свети Спас и имала богослужби, а денес таа е претворена во споменик на културата.

 Црквата “Цар Константин и Царица Јелена”  се наоѓала во Влашкото сокаче ( во близината на плоштадот во центарот на градот) и со материјалните средства од добродетели била изградена и осветена во 1927 година. Оваа црква била прва изградена црква на десната страна на градот. [7] Реони на црквата биле вториот дел на Ново маало, гимназискиот реон и првиот дел на станицата. Црквата настрадала во земјотресот во 1963 година.

 

31.3а. Црква Цар Константин и Царица Јелена до гимназијата, МГС вл .бр 13446

Црквата “Св. Ѓорѓи” се наоѓала во Чаир, била изградена со средства на црквата “Света Богородица” и од добродетели, а била довршена и осветена во 1927 година. Реони на црквата биле Чаир и Топаана.

Црквата “Света Петка” во Црниче била осветена во 1923 година. Постариот син Костаки од семејството Кранго, бил аџија и еден од донаторите при градењето на црквата “Света Петка”. [8] Реони на црквата биле вториот реон на станицата и Тахталиџе.

Во  Капиштец на Водно се наоѓала капелата “Свети Јован”. Капелата била мала, богата со икони, а во неа имало чираци кои палеле свеќи. Во капелата имало извор со вода, се вршела богослужба, а молитви читале ако имало посетители.

Капелата “Свети Ѓорѓи” во Кисела Вода, најмногу била посетена за време на Ѓурѓовден. [9]

Во Скопје, меѓу двете војни била изградена и црква-храм, “Свети Архистратип Михаил- Храм Славе”, на војничките гробишта на Гази Баба, која била осветена во 1928 година.  Оваа црква-храм била костурница на  загинатите војници во Првата светска војна и во овој храм на секој празник и во недела се вршела литургија. За редот и хигиената во храмот воделе грижа служители и воен протојереј. [10]

Во сите овие цркви се вршела богослужба и литургии.

 

31.4.  Цр. Храм Славе-Св. Арханѓел, МГС вл. бр. 8499


 

[1] Миленко Ф. Јовановиќ, “Православна Саборна црква Света Богородица у Скопљу”, (архитектура-Декорација-иконографија),стр.337-415 и стр. 415-423

[2] Александар Трајановски, Комунално-градежни дејности на скопската црковно-училишна општина во 19  и почеток на 20 век, “Зборник”, Нова Серија бр.1 Историја, Скопје 1993, 90-98.

[3] Д-р Јов. Хаџи Василевић, Црква Света Богородица у Скопљу (1835-1935), “Споменица православног храма Свете Богородице у Скопљу 1835-1935 год.”, Скопље 1935, 293-314.

[4] Црквени музеј у Скопљу ве˚ је скоро довршен, “Вардар” 9 декеври, 1935, 2.

[5] Според верувањата на македонското население, првобитно, црквата Свети Димитрија не се наоѓала  до Камениот мост, туку во Пајко маало каде што ја урнал некој бег, а на тоа место го изградил Даут Пашиниот Амам.  Според легендата, кога бегот отишол на капење,  место вода течеле змии и поради тоа бегот дозволил повторно да се изгради црквата на друго место.

[6] Храмови, “Пословни адресар 1928-29 год.”, Скопље 1929год.

[7] Цркви, Јован Хаџи Васиљевић, “Скопље и његова околина”, Београд 1930, 134.

[8] Милица Кранго, сеќавања, теренски истражувања во 1995 год.

[9] Архив на Македонија 520. Православно архијерејско намесништво, кутија 5, 1938 год. ,

[10] Архив на Македонија 520. Православно архијерејско намесништво, кутија 7, 1940 год. ,