topimage
HomePage Header Header
Image_t3
Left BG
Divider
Arrow Bullet

Почеток

Divider
Arrow Bullet

Содржина

Divider
Arrow Bullet

Вовед

Divider
Arrow Bullet

Краток историјат на градот Скопје

Divider
Arrow Bullet Население
Divider
Arrow Bullet
Скопски маала
Divider
Arrow Bullet Регулационен план
Divider
Arrow Bullet Улиците во градот
Divider
Arrow Bullet Градежна активност
Divider
Arrow Bullet Водовод
Divider
Arrow Bullet Јавни бањи и амами
Divider
Arrow Bullet Јавна хигиена
Divider
Arrow Bullet Јавна канализација
Divider
Arrow Bullet
Електрификација
Divider
Arrow Bullet Сообраќај
Divider
Arrow Bullet Пошта
Divider
Arrow Bullet

Скопската чаршија и занетчиство

Divider
Arrow Bullet Трговија и трг. врски
Divider
Arrow Bullet Банкарство
Divider
Arrow Bullet Индустрија
Divider
Arrow Bullet Хотелиерство
Divider
Arrow Bullet
Јавна безбедност
Divider
Arrow Bullet Социјални прилики
Divider
Arrow Bullet Здравство и хигиена
Divider
Arrow Bullet Ветеринарна служба
Divider
Arrow Bullet Паркови и зеленила
Divider
Arrow Bullet Театар
Divider
Arrow Bullet Скопски кина
Divider
Arrow Bullet Корзото и прошетки
Divider
Arrow Bullet
Кафеани
Divider
Arrow Bullet Плажи
Divider
Arrow Bullet Излетнички места
Divider
Arrow Bullet Цркви и црк. живот
Divider
Arrow Bullet Градски гробишта
Divider
Arrow Bullet Просветни прилики
Divider
Arrow Bullet Научни друштва
Divider
Arrow Bullet
Музеи
Divider
Arrow Bullet Културно-уметнички живот
Divider
Arrow Bullet Спортски живот
Divider
Arrow Bullet Односи во семејство
Divider
Arrow Bullet Материјална култура
Divider
Arrow Bullet
Духовна култура
Divider
Arrow Bullet Заклучок
Divider
Arrow Bullet Извори
Divider
Arrow Bullet

Подарени етнолошки предмети од старите скопски фамилии за Музеј на град Скопје

Divider
Arrow Bullet
Divider
Хуманитарни друштва
Заштита на сиромашните деца
Детски игралишта
Детско одморалиште на Водно
  Детски домови во градот
  Дом за стари
  Борба против алкохолизмот
   

Социјалните прилики во градот

Во периодот од 1918 до 1940 год. се развила нова диференцијација на општествените слоеви, кога еснафите и старите занаети, ситната и уличната ориентална трговија замрела, а на нивно место дошол до израз крупниот капитал и индустријата.  Работничката класа се оформила во една целина, наспроти чиновничкиот и капиталистичкиот слој.

По 1918 год. приликите во голема мера се промениле, многу објекти требале да се обноват (патишта, железници, градби, нови установи), индустријата постепено се развивала, трговијата се осовременувала, се отварале претставништва на странски фирми, се изградиле многу нови куќи итн.

Работниците и надничарите работеле за надници и не биле вклучени во никакви организации или синдикати. Во занаетчиството  се појавиле и жени кои работеле како кројачки, модисткињи, фризерки и др.

Муслиманското градско население кое пред 1918 год. било занаетчиско (кројачи-терзии, кафеџии, ханџии, фесари, пајтонџии), продолжило да работи во својот занает.  Дел  од турското население се иселило во Турција, а дел од нив кои биле чифлик-сајбии  ја продавале  земјата и живееле од резервите, а подоцна и од продавање на покуќнина или имоти за на крај да станат сиромашни со титули на аги и бегови.

Голем дел од муслиманите, доселени од Босна и Херцеговина, мухаџири, спаѓале во редот на работниците.

Ромите од муслиманска вера, делумно се занимавале со занаетчиство (ковачи, потковувачи), а традиционално најголем број од нив биле амали (носачи), чистачи на чевли и надничари, а  жените биле измеќарки (бединерки), перачки и обични работнички. Кај нив најмногу било застапено просјачењето, особено кај децата и постарите жени. [1]

 

20.1. Цртежи од Никола Мартиновски со мотиви од тешкиот живот на работниците и сиромашното население

 

Во периодот  1918-1941 год. , зајакнала  граѓанската, богата класа, која била составена од  богати трговци кои тргувале со странство и сопственици на индустриски, мануфактурни фабрики кои го прифатиле современиот начин на живот, како и интелигенцијата која се школувала во странство. Потребата од квалификуван кадар, особено во прецизни струки, барала доселување на луѓе од други градови. Со спроведувањето на колонизацијата, во Скопје биле  доселени  многу семејства, најмногу Срби, од кои поголем број чиновници. Меѓутоа, средната граѓанска класа, особено чиновниците, имала низок животен стандард поради ниските чиновнички плати. [2]

Начинот на живот кај работничкиот дел од населението кое било патријархално воспитано, се состоел од примитивни навики. Муслиманското население како и добар дел од христијанското население јадело со скрстени нозе на софра. Во овие куќи ретко имало маса и столови. Лажици и вилушки се употребувале ретко, а се јадело од заедничка чинија со макање со парче леб.

Жените носеле налани на боса  нога, и во зимскиот и во летниот период. Работниците сé повеќе ги употребувале големите “Батини” опинци . Женските деца биле   облечени во фустанчиња од најевтини материјали, а машките деца носеле изветвена, закрпена и стара облека. Козметички средства се употребувале, но претежно се правеле дома  на примитивен начин, од штетни рафинмани, разни пудри, лакови за нокти ('кна), помади и миризливи води. [3] Поради ваквата состојба,  во 1939 год. во Скопје свечено била отворена зграда за работничко преноќиште и работничка трпеза која имала за цел да ги прифаќа невработените работници кои немале можност за плаќање на преноќиште. [4]

Работничкото прифатилиште располагало со 75 кревети, бања и тушеви, дезинфекциони апарати за облека и др. Кујната била на располагање на сиромашните и невработените. [5] Зградата се наоѓала до Трговската академија. Во 1931 год. била отворена и народна кујна, во која се хранеле калфи, чираци, надничари, работници, просјаци, жени со деца и други. Народната кујна работела само во зимскиот период. [6]

Во 1930 год. во скопскиот весник “Скопски Гласник” бил објавен проглас, преку кој се повикувале граѓаните кои имале право на помош во пари, лекови, храна, стан, лекар, огрев,  да се пријават во Санитетското одделение. [7]

Според правилникот на организацијата на социјално и здравствено згрижување и помагање на сиромашни, невработени, болни и немоќни граѓани на општината на град Скопје, издаден во 1939 год., сите членови биле заведувани во картони и се водела контрола за промените кај заштитените и правилно исплатување на помошта. Сите податоци за заштитените биле уредно заведувани.

Помош во натура  бесплатно добивале старци и старици, вдовици со две или повеќе малолетни деца, маж и жена со повеќе од пет малолетни деца, а се доделувале и станови на семејства кои имале повеќе од осум членови, а имале мали приходи. За активностите се грижела   комисија која поднесувала извештај до социјалната секција, која пак ја распределувала помошта. [8]

Ниските надници, редуцираната месечна плата и малите приходи во однос на  високите цени на прехранбените производи, влијаеле негативно на средниот граѓански слој. Овие слоеви прогресивно осиромашувале, со што била оневозможена социјална стабилност.


 

[1] Растко С. Пурић, Радништво Јужне Србије, “Јужни преглед “ бр.5, 1939 ,153.

[2] Социјална хроника, “Луч”, год.2, 1938 ,62.

[3] Растко С. Пурић, “Раднички југ”, Скопље 1937 год.

  [4] Скопски Гласник бр.593, 1939, 5.

[5] Још ове јесени почеће изградња радничког азила у Скопљу, “Вардар” 29 септембар 1936 , 5.

[6] Хран. Јоксимовић, Из социјалне општинске политике, Скопски Гласник бр. 148, 1931, 2.

[7] Помоћ сиромашних грађана, “Скопски Гласник” бр. 50, 1930, 5.

[8] Правилник санитетског одељења, “Скопски Гласник” бр. 599, 1939 , 5.