topimage
HomePage Header Header
Image_t3
Left BG
Divider
Arrow Bullet

Почеток

Divider
Arrow Bullet

Содржина

Divider
Arrow Bullet

Вовед

Divider
Arrow Bullet

Краток историјат на градот Скопје

Divider
Arrow Bullet Население
Divider
Arrow Bullet
Скопски маала
Divider
Arrow Bullet Регулационен план
Divider
Arrow Bullet Улиците во градот
Divider
Arrow Bullet Градежна активност
Divider
Arrow Bullet Водовод
Divider
Arrow Bullet Јавни бањи и амами
Divider
Arrow Bullet Јавна хигиена
Divider
Arrow Bullet Јавна канализација
Divider
Arrow Bullet
Електрификација
Divider
Arrow Bullet Сообраќај
Divider
Arrow Bullet Пошта
Divider
Arrow Bullet

Скопската чаршија и занетчиство

Divider
Arrow Bullet Трговија и трг. врски
Divider
Arrow Bullet Банкарство
Divider
Arrow Bullet Индустрија
Divider
Arrow Bullet Хотелиерство
Divider
Arrow Bullet
Јавна безбедност
Divider
Arrow Bullet Социјални прилики
Divider
Arrow Bullet Здравство и хигиена
Divider
Arrow Bullet Ветеринарна служба
Divider
Arrow Bullet Паркови и зеленила
Divider
Arrow Bullet Театар
Divider
Arrow Bullet Скопски кина
Divider
Arrow Bullet Корзото и прошетки
Divider
Arrow Bullet
Кафеани
Divider
Arrow Bullet Плажи
Divider
Arrow Bullet Излетнички места
Divider
Arrow Bullet Цркви и црк. живот
Divider
Arrow Bullet Градски гробишта
Divider
Arrow Bullet Просветни прилики
Divider
Arrow Bullet Научни друштва
Divider
Arrow Bullet
Музеи
Divider
Arrow Bullet Културно-уметнички живот
Divider
Arrow Bullet Спортски живот
Divider
Arrow Bullet Односи во семејство
Divider
Arrow Bullet Материјална култура
Divider
Arrow Bullet
Духовна култура
Divider
Arrow Bullet Заклучок
Divider
Arrow Bullet Извори
Divider
Arrow Bullet

Подарени етнолошки предмети од старите скопски фамилии за Музеј на град Скопје

Divider

Скопските јавни бањи и амами

 Јавните бањи и амами во Скопје ги граделе ориентални неимари. Нив најмногу ги употребувале муслиманите и тоа со двојна намена: за одржување на хигиената  и за религиозни капења.

Сите амами, според надворешниот изглед, личеле еден на друг, но според својата внатрешност, тие битно се разликувале. Некои од нив личеле на старите римски бањи, други биле со модерен изглед, но најчесто внатрешноста била ориентална. Најчести посетители на ориенталните амами биле муслиманките кои во амамите ја одржувале својата хигиена.

Во градот постоеле четири амами  кои не ги посетувале само муслиманите туку и голем дел од христијанското население.

Овие четири амами имале 18 одделенија за капење со 43 мали корита од кои се земала топла вода за поливање. Поливањето се вршело со специјални посатки,  наречени тасови. Освен корита, во амамите, имало и 3 кади и два туша. Водата во амамите била носена или од бунари (со помош на електромотор) или од обични јавни чешми. Во овие бањи имало и 23 кревети за одмор, а имало и простории за потење. Цената, во зависност од тоа дали бил користен кревет или не, била различна. За жените цената била пониска во однос на мажите. Во амамите дневно се капеле околу 140 луѓе. Хигиената во амамите била на задоволително ниво.

Амамите биле распоредени по маала. Стара нова бања се наоѓала во Крњево (на местото на денешниот комплекс факултети), Нова бања била во Ново маало (спроти “Гранд хотел”), Чаирска бања во Чаир на мостот пред Јаја-паша и бањата Вардар кај Поштата. [1]

Посетата на јавните бањи претставувала ритуал, со посебни подготовки. Секој носел пешкир, тас за посипување и храна, бидејќи во бањата се останувало по неколку часа. Муслиманските жени во бањите ја одржувале целокупна хигиена, ја фарбале косата со к'на, се депилирале со специјално средство за депилација т.н.”сарик'на”и сл. По завршувањето на капењето и парењето, се седело пред бањите, се пиело кафе, клакер и газоза. Амбалажата на клакерот и газозата била интересна - мали шишиња кои се отворале со буткање на топче кое служело како затворач. Честопати во бањите, во зимскиот период, се правеле и вистински гозби со разновидна храна. [2]

 

8.1. Тас за посипување, МГС инв. бр. 298

 Бањите биле градени квалитетно, со мермер на подовите, а на страничните ѕидови имало курни од каде што течела топла вода која била затоплувана во големи казани на дрва. Во средината на амамите имало мермерни т.н. “бини “на кои седеле капачите и се пареле.

Во бањите имало ангажирано и жени “телаљки” (“телак”) кои помагале при капењето и триењето.

Во бањата кај Поштата, капачите се триеле со бела рапава крпа “гебро”. [3] Под секоја чешма имало курни, а во средината  на бањите имало камен “пралник” за потење. [4] Посетители  на бањите биле луѓе од чаршијата  и тоа  и муслиманско и христијанско население.

Во Офицерскиот дом, во 1935 год. била изградена современа бања која заедно со Уредот за осигурување располагала со 17 тушеви и 11 кади.

Во бањата на Офицерскиот дом се капеле поимотните граѓани, а бањата на Уредот била резервирана за работничката класа. [5]

Бањи имало и во училиштата со вкупно 45 тушеви и една када. Во Хигиенскиот завод имал 10 туша, а во домот Крал Александар имало 12 туша за сиромашни деца.

Според статистичките податоци во периодот 1926-1935 година имало вкупно 180.657 капачи кои се капеле во бањите на Заводот. Во текот на 1936 година во сите установи во Скопје вкупно имало 245.991 капачи. [6]

Војската, болницата и сите санаториуми  имале свои одделенија за капење. Неколку од скопските хотели имале свои бањи со тушеви и кади.

 

8.2. Ибрик и леген за миење на лице и раце, МГС инв. бр. 798 и 800

 

Со навлегувањето на бањите во домовите, многу семејства почнале да ги напуштаат амамите. Хигиената на децата се одржувале дома, во лимени корита. Водата сé повеќе навлегувала во скопските куќи. Во куќата на Лела Божиновска во Еврејско маало имало казанче за топлење вода за миење на садови во кујната. Куќата на Рубен имала свој водовод, со резервоар за вода кој бил сместен на мансардата. Во постарите куќи наследени од Турците,  како што била куќата на Незахат Бајрам и на Верка Хаџиманова имале амамлак, со вградено казанче кое се греело на дрва во “отвор” направен во ѕидот. Амамлакот бил поплочен со мермер,  а на специјален дел, наречен  “секија”, се ставала затоплената вода.


 

[1] Semejstvoto [kaperda, trgovci od Skopje, koi svojata ku}a ja gradele vo 1934 god. imale luksuzna bawa. Yidovite bile oblepeni so italijanski plo~ki, so kada i boljer na drva, klozetska {olja i kazan~e za voda. Mnogu skopski dobrostoe~ki semejstva vo svoite domovi imale bawi koi gi sodr`ele site potrebni udobnosti.

[2] Marija Dimitrova, se}avawa, terenski istra`uvawa vo 1995 god.

[3] D-r Mitko Panov, "Hronologija na edno detstvo i mladost", Skopje 1980,40.

[4] Borivoje Gradi{ki, se}avawa, terenski istra`uvawa vo 1995 god.

[5] Kupatila, "Vardar", 30 maj 1935, 2.

[6] Asanacioni radovi, "Spomenica 25-godi{wice osloboђewa Ju`ne Srbije", Skopqe, 1937, 784.